Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 43

In Sarga 41 we noted that after finding Sita, the story took a turn from search for Sita. Hanuman is no longer required to make his presence discreet. Hanuman a with view to attract attention of Ravana destroyed his pleasure garden which is otherwise known as Ashoka Van. Then he vanquished the Kinkaras that were sent to capture him . In Sarga 42, Hanuma announced himself in no uncertain terms that he is the servant of King of Kosala, he was there to see Sita. The renewed vigor continues in Sarga 43 with destruction of Chaitya temple

Now we go forward with Slokas of Sarga forty-three

||Sloka 43.01||

ತತಃ ಸ ಕಿಂಕರಾನ್ ಹತ್ವಾ ಹನುಮಾಧ್ಯಾನಮಾಸ್ಥಿತಃ|
ವನಂ ಭಗ್ನಂ ಮಯಾ ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದೋ ನ ವಿನಾಶಿತಃ ||43.01||

ಸ|| ತತಃ ಕಿಂಕರಾನ್ ಹತ್ವಾ ಹನುಮಾನ್ ಧ್ಯಾನಂ ಅಸ್ಥಿತಃ | ಮಯಾ ವನಂ ಭಗ್ನಂ (ಕೃತಾ)|ಚೈತ್ಯ ಪ್ರಾಸಾದಃ ನ ವಿನಾಶಿತಃ||

Govindaraja says - ಚೈತ್ಯೇತಿ || ಚೈತ್ಯಂ ದೇವಾಯತನಂ ತದ್ರೂಪಂ ಪ್ರಾಸಾದಃ ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸದಃ||

||Sloka meanings||

ತತಃ ಕಿಂಕರಾನ್ ಹತ್ವಾ -
having killed the Kinkaras
ಹನುಮಾನ್ ಧ್ಯಾನಂ ಅಸ್ಥಿತಃ -
Hanuman stood and reflected
ಮಯಾ ವನಂ ಭಗ್ನಂ (ಕೃತಾ)-
I have destroyed the grove
ಚೈತ್ಯ ಪ್ರಾಸಾದಃ ನ ವಿನಾಶಿತಃ -
Chaitya palace is not destroyed

||Sloka summary||

"Then having killed the Kinkaras, Hanuman stood and reflected. 'I have destroyed the grove. The Chaitya palace is not destroyed'."||43.01||

To clarify on Chaitya Palace, Govindaraja says it is a temple like structure.

||Sloka 43.02,03||

ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾಸಾದಮದ್ಯೈವಮಿಮಂ ವಿಧ್ವಂಶಯಾಮ್ಯಹಮ್|
ಇತಿ ಸಂಚಿತ್ಯ ಮನಸಾ ಹನುಮಾನ್ ದರ್ಶಯನ್ ಬಲಮ್||43.02||

ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದಮಾಪ್ಲುತ್ಯ ಮೇರುಶೃಂಗ ಮಿವೋನ್ನತಮ್|
ಆರುರೋಹ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಹನುಮಾನ್ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ||43.03||

ಸ|| ತಸ್ಮಾತ್ ಅಹಂ ಇಮಮ್ ಪ್ರಾಸಾದಂ ಆದ್ಯೈವ ವಿಧ್ವಂಶಯಾಮಿ | ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ ಮನಸಾ ಇತಿ ಸಂಚಿತ್ಯ ಬಲಂ ದರ್ಶಯನ್ ಮೇರುಶ್ರುಂಗಮಿವ ಉನ್ನತಂ ಚೈತ್ಯ ಪ್ರಾಸಾದಮಾಪ್ಲುತ್ಯ ಆರುರೋಹ ||

||Sloka meanings||

ತಸ್ಮಾತ್ ಇಮಂ ಪ್ರಾಸಾದಂ -
so this palace
ಅಹಂ ಅದ್ಯೈವ ವಿಧ್ವಂಶಯಾಮಿ -
I am going to destroy today
ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ -
best of Vanaras, the son of wind god
ಹನುಮಾನ್ ಮನಸಾ ಇತಿ ಸಂಚಿತ್ಯ -
Hanuman having thus thought through in his mind
ಬಲಂ ದರ್ಶಯನ್ -
to show his strength.
ಮೇರುಶ್ರುಂಗಮಿವ ಉನ್ನತಂ -
which was high like a Meru Mountain peak
ಚೈತ್ಯ ಪ್ರಾಸಾದಮಾಪ್ಲುತ್ಯ ಆರುರೋಹ -
jumped on top of the Chaitya Palace

||Sloka summary||

" So I am going to destroy this palace today'. The best of Vanaras, the son of wind god having thus thought through in his mind, jumped on top of the Chaitya Palace which was like a Meru Mountain peak, to show his strength."||43.02,03||

||Sloka 43.04||

ಆರುಹ್ಯ ಗಿರಿಸಂಕಾಶಂ ಪ್ರಾಸಾದಂ ಹರಿಯೂಥಪಃ|
ಬಭೌ ಸ ಸುಮಹಾತೇಜಾಃ ಪ್ರತಿಸೂರ್ಯ ಇವೋದಿತಃ||43.04||

ಸ|| ಹರಿ ಯೂಥಪಃ ಗಿರಿಸಂಕಾಶಂ ಪ್ರಾಸಾದಂ ಆರುಹ್ಯ ಸುಮಹಾತೇಜಾಃ ಸಃ ಪ್ರತಿಸೂರ್ಯ ಇವ ಉದಿತಃ|

||Sloka meanings||

ಹರಿಯೂಥಪಃ - best of Vanaras
ಗಿರಿಸಂಕಾಶಂ ಪ್ರಾಸಾದಂ ಆರುಹ್ಯ -
climbed the palace of the size of a mountain
ಸುಮಹಾತೇಜಾಃ - the illustrious one
ಸಃ ಪ್ರತಿಸೂರ್ಯ ಇವ ಉದಿತಃ -
he looked like another rising Sun.

||Sloka summary||

"The best of Vanaras climbed the palace of the size of a mountain and looked like another rising Sun." ||43.04||

||Sloka 43.05||

ಸಂಪ್ರಧೃಷ್ಯ ಚ ದುರ್ಧರ್ಷಂ ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದಮುತ್ತಮಮ್|
ಹನುಮಾನ್ ಪ್ರಜ್ವಲನ್ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ಪಾರಿಯಾತ್ರೋಪಮಾ ಭವೇತ್||43.05||

ಸ|| ಹನುಮಾನ್ ದುರ್ಧರ್ಷಂ ಉತ್ತಮಮ್ ಛೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದಂ ಸಂಪ್ರಧೃಷ್ಯ ಪ್ರಜ್ವಲನ್ ಪಾರಿಯಾತ್ರಾಪಮಃ ಅಭವತ್ ||

Rama Tika says- ಚೈತ್ಯ ಪ್ರಾಸಾದಂ ಸಂಪಧೃಷ್ಯಾ ಆಕ್ರಮ್ಯ ಸ್ವವಿಜಯ ಸಂಪತ್ಯಾ ಪ್ರಜ್ವಲನ್ ಪಾರಿಯಾತ್ರೋಪಮಾಕುಲಾ ಚಲ ಸದೃಶಃ ಅಭವತ್|

||Sloka meanings||

ಹನುಮಾನ್ - Hanuman
ದುರ್ಧರ್ಷಂ ಉತ್ತಮಮ್ ಛೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದಂ ಸಂಪ್ರಧೃಷ್ಯ -
having surrounded the impregnable fine palatial building
ಪ್ರಜ್ವಲನ್ - glowed
ಪಾರಿಯಾತ್ರಾಪಮಃ ಅಭವತ್ -
like the mountain Pariyatra

||Sloka summary||

"Then Hanuman having surrounded the impregnable fine palatial building glowed like the mountain Pariyatra."||43.05||

||Sloka 43.06||

ಸ ಭೂತ್ವಾ ಸು ಮಹಾಕಾಯಃ ಪ್ರಭಾವಾನ್ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ|
ಧೃಷ್ಟಮಾಸ್ಫೋಟಯಾಮಾಸ ಲಂಕಾಂ ಶಬ್ದೇನ ಪೂರಯನ್||43.06||

ಸ|| ಸಃ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಪ್ರಭಾವಾತ್ ಸುಮಹಾಕಾಯಃ ಭೂತ್ವಾ ಶಬ್ದೇನ ಲಂಕಾಂ ಪೂರಯನ್ ಅಸ್ಫೋಟಯಾಮಾಸ||

Rama Tika says - ಪ್ರಭಾವಾತ್ , ಸ್ವಮಹಿಮಾತಿಶಯಾತ್

||Sloka meanings||

ಸಃ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ -
that son of wind god
ಪ್ರಭಾವಾತ್ ಸುಮಹಾಕಾಯಃ ಭೂತ್ವಾ -
assuming the form of a large body by his prowess
ಶಬ್ದೇನ ಲಂಕಾಂ ಪೂರಯನ್ - to be headed all over Lanka
ಅಸ್ಫೋಟಯಾಮಾಸ - started patting himself

||Sloka summary||

The son of wind god assuming the form of a large body by his prowess, started patting himself (on the body, thus making loud noise) heard all over Lanka. ||43.06||

||Sloka 43.07||

ತಸ್ಯಾಸ್ಫೋಟಿತ ಶಬ್ದೇನ ಮಹತಾ ಶ್ರೋತಘಾತಿನಾ|
ಪೇತುರ್ವಿಹಂಗಮಾಸ್ತತ್ರ ಚೈತ್ಯಪಾಲಾಶ್ಚ ಮೋಹಿತಾಃ||43.07||

ಸ|| ತಸ್ಯ ಮಹತಾ ಶ್ರೋತ್ರಘಾತಿನಾ ಶಬ್ದೇಣ ಅಸ್ಫೋಟಿತ ತತ್ರ ವಿಹಂಗಮಾಃ ಚೈತ್ಯಪಾಲಾಶ್ಚ ಮೋಹಿತಾಃ||

||Sloka meanings||

ತಸ್ಯ ಮಹತಾ ಶ್ರೋತ್ರಘಾತಿನಾ -
by that unbearable to hear
ಅಸ್ಫೋಟಿತ ಶಬ್ದೇಣ - sound of patting
ತತ್ರ ವಿಹಂಗಮಾಃ - birds in the sky
ಚೈತ್ಯಪಾಲಾಶ್ಚ ಮೋಹಿತಾಃ -
guards of the Chaitya palace lost consciousness.

||Sloka summary||

"By this unbearable to hear sound of patting , the birds and the guards of the Chaitya palace lost consciousness."||43.07||

||Sloka 43.08||

ಅಸ್ತ್ರ ವಿಜ್ಜಯತಾಂ ರಾಮೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ|
ರಾಜಾ ಜಯತಿ ಸುಗ್ರೀವೋ ರಾಘವೇಣಾಧಿಪಾಲಿತಃ||43.08||

ಸ|| ಅಸ್ತ್ರವಿತ್ ರಾಮಃ ಜಯತಾಂ | ಮಹಾಬಲಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಚ | ರಾಘವೇಣ ಅಭಿಪಾಲಿತಃ ಸುಗ್ರೀವಃ ಜಯತಿ||

||Sloka meanings||

ಅಸ್ತ್ರವಿತ್ ರಾಮಃ ಜಯತಾಂ -
victory for Rama knowledgeable about all weapons
ಮಹಾಬಲಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಚ -
so will be very powerful Lakshmana.
ರಾಘವೇಣ ಅಭಿಪಾಲಿತಃ ಸುಗ್ರೀವಃ ಜಯತಿ -
Sugriva ruled by Rama too will be victorious

||Sloka summary||

"Rama knowledgeable about all weapons will be victorious. So will be powerful Lakshmana. Sugriva ruled by Rama too will be victorious." ||43.08||

||Sloka 43.09||

ದಾಸೋಽಹಂ ಕೋಸಲೇಂದ್ರಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಃ|
ಹನುಮಾನ್ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಾನಾಂ ನಿಹಂತಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ||43.09||

ಸ|| ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಾನಾಂ ನಿಹಂತಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ ಅಹಂ ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಃ ಕೋಸಲೇಂದ್ರಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ದಾಸಃ||

||Sloka meanings||

ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಾನಾಂ ನಿಹಂತಾ -
killer of the enemy armies
ಅಹಂ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ -
I Hanuman , son of wind god
ಕೋಸಲೇಂದ್ರಸ್ಯ ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಃ -
king of Kosala, who can accomplish most difficult tasks
ರಾಮಸ್ಯ ದಾಸಃ - a servant of Rama

||Sloka summary||

"I am Hanuman killer of the enemy armies, a servant of Rama , the king of Kosala, who can accomplish most difficult tasks." ||43.09||

||Sloka 43.10||

ನ ರಾವಣಸಹಸ್ರಂ ಮೇ ಯುದ್ಧೇ ಪ್ರತಿಬಲಂ ಭವೇತ್|
ಶಿಲಾಭಿಸ್ತು ಪ್ರಹರತಃ ಪಾದಪೈಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಶಃ||43.10||

ಸ|| ಸಹಸ್ರಶಃ ಶಿಲಾಭಿಃ ಪಾದಪೈಶ್ಚ ಪ್ರಹರತಃ ಮೇ ಯುದ್ಧೇ ರಾವಣಸಹಸ್ರಂ ಪ್ರತಿಬಲಂ ತು ನ ಭವೇತ್||

||Sloka meanings||

ಸಹಸ್ರಶಃ ಶಿಲಾಭಿಃ ಪಾದಪೈಶ್ಚ ಪ್ರಹರತಃ -
hurling rocks and trees in thousand ways
ರಾವಣಸಹಸ್ರಂ ತು -
thousand Ravana's also
ಪ್ರತಿಬಲಂ ಮೇ ಯುದ್ಧೇ ನ ಭವೇತ್ -
cannot match my might in the war

||Sloka summary||

"Hurling rocks and trees in thousand ways in a battle even thousand Ravana's cannot match my might." ||43.10||

||Sloka 43.11||

ಅರ್ಥಯಿತ್ವಾ ಪುರೀಂ ಲಂಕಾಂ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್|
ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥೋ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಿಷತಾಂ ಸರ್ವ ರಕ್ಷಸಾಮ್||43.11||

ಸ|| ಸರ್ವರಕ್ಷಸಾಂ ಮಿಷತಾಂ ಲಂಕಾಂ ಪುರೀಂ ಅರ್ದಯಿತ್ವಾ ಮೈಥಿಲೀಮ್ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಧಃ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ||

||Sloka meanings||

ಸರ್ವರಕ್ಷಸಾಂ ಮಿಷತಾಂ -
while all the Rakshasas keep looking
ಲಂಕಾಂ ಪುರೀಂ ಅರ್ದಯಿತ್ವಾ -
having destroyed Lanka
ಮೈಥಿಲೀಮ್ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ -
offering obeisance to Maithili
ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಧಃ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ -
will return having accomplished my task

||Sloka summary||

"While all the Rakshasas keep looking , having destroyed Lanka, offering obeisance to Maithili, I will return having accomplished my task." ||43.11||

||Sloka 43.12||

ಏವಮುಕ್ತಾ ವಿಮಾನಸ್ಥಃ ಚೈತ್ಯಸ್ಥಾನ್ ಹರಿಯೂಥಪಃ|
ನನಾದ ಭೀಮನಿರ್ಹ್ರಾದೋ ರಕ್ಷಸಾಂ ಜನಯನ್ ಭಯಮ್||43.12||

ಸ|| ಹರಿಯೂಥಪಃ ವಿಮಾನಸ್ಥಃ ಚೈತ್ಯಸ್ಥಾನ್ ಏವಂ ಉಕ್ತ್ವಾ ಭೀಮ ನಿರ್ಹ್ರಾದಃ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಭಯಂ ಜನಯನ್ ನನಾದ||

||Sloka meanings||

ಹರಿಯೂಥಪಃ ಚೈತ್ಯಸ್ಥಾನ್ ವಿಮಾನಸ್ಥಃ -
Hanuman, standing on top of the palace
ಏವಂ ಉಕ್ತ್ವಾ - having said this
ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಭಯಂ ಜನಯನ್ -
generating fear in the Rakshasas
ಭೀಮ ನಿರ್ಹ್ರಾದಃ ನನಾದ -
roared making terrifying sound

||Sloka summary||

"Hanuman ,the best of Vanaras having said this roared standing on top of the palace making terrifying sound generating fear in the Rakshasas."||43.12||

||Sloka 43.13||

ತೇನ ಶಬ್ದೇನ ಮಹತಾ ಚೈತ್ಯಪಾಲಾಃ ಶತಂ ಯುಯುಃ|
ಗೃಹೀತ್ವಾ ವಿವಿಧಾನ್ ಅಸ್ತ್ರಾನ್ ಪ್ರಾಸಾನ್ಖಡ್ಗಾನ್ಪರಶ್ವಥಾನ್||13||
ವಿಸೃಜಂತೋ ಮಹಾಕಾಯಾ ಮಾರುತಿಂ ಪರ್ಯವಾರಯನ್|

ಸ|| ತೇನ ಶಬ್ದೇನ ಶತಂ ಚೈತ್ಯಪಾಲಾಃ ವಿವಿಧಾನ್ ಅಸ್ತ್ರಾಣ್ ಪ್ರಾಸಾನ್ ಖಡ್ಗಾನ್ ಪರಶ್ವಥಾನ್ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಯುಯುಃ ಮಹಾಕಾಯಾಃ ವಿಶೃಜಂತಃ ಮಾರುತಿಂ ಪರ್ಯವಾರಯನ್||

Tilaka Tika says- ಶತಂ ಯುಯುಃ ಅನೇಕೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

||Sloka meanings||

ತೇನ ಶಬ್ದೇನ ಚೈತ್ಯಪಾಲಾಃ ಮಹಾಕಾಯಾಃ ಶತಂ ಯುಯುಃ-
hearing that sound hundred guards of the Chaitya palace
ವಿವಿಧಾನ್ ಅಸ್ತ್ರಾಣ್ ಪ್ರಾಸಾನ್ ಖಡ್ಗಾನ್ ಪರಶ್ವಥಾನ್ -
different weapons like darts , swords , axes
ಗೃಹೀತ್ವಾ - carrying
ವಿಶೃಜಂತಃ ಮಾರುತಿಂ ಪರ್ಯವಾರಯನ್ -
surrounded Maruti hurling the same at him

||Sloka summary||

"Hearing that sound hundred guards of the Chaitya palace carrying different weapons like darts , swords , axes surrounded Maruti hurling the same at him."||43.13||

||Sloka 43.14||

ತೇ ಗದಾಭಿರ್ವಿಚಿತ್ರಾಭಿಃ ಪರಿಘೈಃ ಕಾಂಚನಾಂಗದೈಃ||43.14||
ಅಜಘ್ನುರ್ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಬಾಣೈಶ್ಚಾದಿತ್ಯಸನ್ನಿಭೈಃ||

ಸ|| ತೇ ವಿಚಿತ್ರಾಭಿಃ ಗದಾಭಿಃ ಕಾಂಚನಾಂಗದೈಃ ಪರಿಘೈಃ ಆದಿತ್ಯ ಸನ್ನಿಭೈಃ ಬಾಣಈಶ್ಚ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಅಜಘ್ನುಃ||

||Sloka meanings||

ತೇ ವಿಚಿತ್ರಾಭಿಃ ಗದಾಭಿಃ -
holding wonderful maces
ಕಾಂಚನಾಂಗದೈಃ ಪರಿಘೈಃ -
maces decorated with gold,
ಆದಿತ್ಯ ಸನ್ನಿಭೈಃ ಬಾಣೈಶ್ಚ -
arrows which are sharp like Sun's rays
ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಅಜಘ್ನುಃ-
they hit Hanuman

||Sloka summary||

"Holding wonderful maces decorated with gold, crowbars and arrows which are sharp like Sun's rays, they hit Hanuman."||43.14||

||Sloka 43.15||

ಆವರ್ತ ಇವ ಗಂಗಾಯಾಃ ತೋಯಸ್ಯ ವಿಪುಲೋ ಮಹಾನ್||43.15||
ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಹರಿಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸ ಬಭೌ ರಕ್ಷಸಾಂ ಗಣಃ|

ಸ|| ಸಃ ರಕ್ಷಸಾಂ ಗಣಃ ಹರಿಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಗಂಗಾಯಾಃ ತೋಯಸ್ಯ ಮಹಾನ್ ವಿಪುಲಃ ಆವರ್ತ ಇವ ಬಭೌ||

||Sloka meanings||

ಸಃ ರಕ್ಷಸಾಂ ಗಣಃ - hordes of Rakshasas
ಹರಿಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಪರಿಕ್ಷಿಪ್ಯ - having surrounded Hanuman
ಗಂಗಾಯಾಃ ತೋಯಸ್ಯ - of river Ganges
ಮಹಾನ್ ವಿಪುಲಃ ಆವರ್ತ ಇವ ಬಭೌ - looked like a big whirlpool

||Sloka summary||

"Hordes of Rakshasas having surrounded Hanuman looked like big whirlpool of river Ganges." ||43.15||

||Sloka 43.16,17||

ತತೋ ವಾತಾತ್ಮಜಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ಭೀಮಂ ರೂಪಂ ಸಮಾಸ್ಥಿತಃ||43.16||
ಪ್ರಾಸಾದಸ್ಯ ಮಹನ್ತಸ್ಯ ಸ್ತಂಭಂ ಹೇಮಪರಿಷ್ಕೃತಮ್|

ಉತ್ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಹನುಮಾನ್ ಪವನಾತ್ಮಜಃ||43.17||
ತತಃ ತಂ ಭ್ರಾಮಯಾಮಾಸ ಶತಧಾರಂ ಮಹಾಬಲಃ|

ಸ|| ತತಃ ವಾತಾತ್ಮಜಃ ಕೃದ್ಧಃ ಭೀಮಂ ರೂಪಂ ಸಮಾಸ್ಥಿತಃ ಮಹಾನ್ ಪವನಾತ್ಮಜಃ ಮಹಾಬಲಃ ಹನುಮಾನ್ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಸಾದಸ್ಯ ಹೇಮಪರಿಷ್ಕೃತಂ ಸ್ತಂಭಂ ಉತ್ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ತತಃ ಶತಧಾರಂ ತಂ ವೇಗೇನ ಭ್ರಾಮಯಾಮಾಸ||

||Sloka meanings||.

ತತಃ ವಾತಾತ್ಮಜಃ ಕೃದ್ಧಃ - then the angry son of wind god
ಭೀಮಂ ರೂಪಂ ಸಮಾಸ್ಥಿತಃ - assuming a fearsome form
ಮಹಾನ್ ಪವನಾತ್ಮಜಃ - great son of wind god
ಮಹಾಬಲಃ ಹನುಮಾನ್ - powerful Hanuman
ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಸಾದಸ್ಯ - of that palace ಕ
ಹೇಮಪರಿಷ್ಕೃತಂ ಸ್ತಂಭಂ ಉತ್ಪಾಟಯಿತ್ವಾ-
uprooting a pillar of the palace decorated in gold
ತತಃ ಶತಧಾರಂ ತಂ ವೇಗೇನ ಭ್ರಾಮಯಾಮಾಸ -
whirled the hundred edged one around with great speed

||Sloka summary||

"Then the mighty Hanuman , the angry son of wind god , assuming a fearsome form uprooted a hundred golden edged pillar of the palace and whirled it around with great speed."||43.16,17||

||Sloka 43.18,19||

ತತ್ರ ಚಾಗ್ನಿಸ್ಸಮಭವತ್ ಪ್ರಾಸಾದಶ್ಚಾಪ್ಯದಹ್ಯತ||43.18||
ದಹ್ಯಮಾನಂ ತತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಾಸಾದಂ ಹರಿಯೂಥಪಃ|
ಸ ರಾಕ್ಷಸಶತಂ ಹತ್ವಾ ವಜ್ರೇಣೇಂದ್ರ ಇವಾಸುರಾನ್||43.19||
ಅಂತರಿಕ್ಷೇ ಸ್ಥಿತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್|

ಸ|| ತತಃ ಅಗ್ನಿಃ ಚ ಸಮಭವತ್ ಪ್ರಾಸಾದಶ್ಚ ಅಪಿ ಅಧಹ್ಯತ | ತತಃ ಹರಿಯುಧಪಃ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಇಂದ್ರಃ ವಜ್ರೇಣ ಅಸುರಾನ್ ಇವ ರಾಕ್ಷಸ ಶತಂ ಹತ್ವಾ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಅಂತರಿಕ್ಷೇ ಸ್ಥಿತಃ ಇದಂ ವಚನಂ ಅಬ್ರವೀತ್||"

||Sloka meanings||
ತತಃ ಅಗ್ನಿಃ ಚ ಸಮಭವತ್ - then fire got generate
ಪ್ರಾಸಾದಶ್ಚ ಅಪಿ ಅಧಹ್ಯತ - the palace was burnt
ಹರಿಯೂಧಪಃ ದೃಷ್ಟ್ವಾ - Vanara having seen that
ಇಂದ್ರಃ ವಜ್ರೇಣ ಅಸುರಾನ್ ಇವ -
like the Indra killing Asuras with his thunder bolt
ರಾಕ್ಷಸ ಶತಂ ಹತ್ವಾ - killing hundred Rakshasas
ತತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಅಂತರಿಕ್ಷೇ ಸ್ಥಿತಃ- the illustrious one stood in the skies
ಇದಂ ವಚನಂ ಅಬ್ರವೀತ್ - spoke these words

||Sloka summary||

"Then fire got generated and the palace was burnt. Then the best of Vanaras having seen that, killing hundred Rakshasas, looking like Indra killing Asuras with his thunder bolt and said these following words standing in the skies."||43.18,19||

||Sloka 43.20,21||

ಮಾದೃಶಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವಿಸೃಷ್ಟಾನಿ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್||43.20||
ಬಲಿನಾಂ ವಾನರೇಂದ್ರಾಣಾಂ ಸುಗ್ರೀವವಶವರ್ತಿನಾಮ್|
ಅಟಂತಿ ವಸುಧಾಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ವಯಮನ್ಯೇ ಚ ವಾನರಾಃ||43.21||

ಸ||ಮಹಾತ್ಮನಾಂ ಬಲಿನಾಂ ಸುಗ್ರೀವವಶವರ್ತಿನಾಂ ಮಾದೃಶಾನಾಂ ವಾನರೇಂದ್ರಾಣಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವಿಶ್ರುಷ್ಟಾನಿ ವಯಂ ಅನ್ಯೇ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ವಸುಧಾಮ್ ಅಟಂತಿ||

Govindaraja Tika says - ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಉತ್ಸಾಹ ಭಙ್ಗಂ ಕಾರಯಿತುಂ ಆಹ ಮಾದೃಶಾನಾಮ್ ಇತ್ಯಾದಿ

Tilaka Tika says- ಏತದುಕ್ತಿ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಚ ರಾಕ್ಷ ಹೃದಯ ಪೀಡಾ |

||Sloka meanings||

ಮಹಾತ್ಮನಾಂ ಬಲಿನಾಂ -
huge and mighty Vanaras
ಸುಗ್ರೀವವಶವರ್ತಿನಾಂ-
loyal to Sugriva
ಮಾದೃಶಾನಾಂ ವಾನರೇಂದ್ರಾಣಾಂ -
Vanara leaders like me
ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವಿಶ್ರುಷ್ಟಾನಿ -
dispatched in thousands
ವಯಂ ಅನ್ಯೇ -
we and others
ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ವಸುಧಾಮ್ ಅಟಂತಿ -
wandering around the earth ( in search of Sita)

||Sloka summary||

"Huge and mighty Vanaras like me , loyal to Sugriva , are dispatched in thousands. We and others are wandering around the earth ( in search of Sita)".||43.20,21||

||Sloka 43.22||

ದಶನಾಗಬಲಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿತ್ ದಶಗುಣೋತ್ತರಾಃ|
ಕೇಚಿನ್ನಾಗಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಬಭೂವುಃ ತುಲ್ಯವಿಕ್ರಮಾಃ||43.22||

ಸ|| ಕೇಚಿತ್ ದಶನಾಗಬಲಾಃ ಕೇಚಿತ್ ದಶಗುಣೋತ್ತರಾಃ ಕೇಚಿತ್ ನಾಗಸಹಸ್ರಸ್ಯ ತುಲ್ಯವಿಕ್ರಮಾಃ ಬಭೂವುಃ||

||Sloka meanings||

ಕೇಚಿತ್ ದಶನಾಗಬಲಾಃ -
some have ten elephants'
ಕೇಚಿತ್ ದಶಗುಣೋತ್ತರಾಃ -
some have ten times more
ಕೇಚಿತ್ ನಾಗಸಹಸ್ರಸ್ಯ -
some others have thousand elephants
ತುಲ್ಯವಿಕ್ರಮಾಃ ಬಭೂವುಃ -
of equal strength are there

||Sloka summary||

"Some have strength of ten elephants, some have ten times more strength, some others have thousand elephants. " Strength." ||43.22||

||Sloka 43.23||

ಸಂತಿ ಚೌಘಬಲಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿದ್ವಾಯುಬಲೋಪಮಾಃ|
ಅಪ್ರಮೇಯ ಬಲಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ತತ್ರಾಸನ್ ಹರಿಯೂಧಪಾಃ||43.23||

ಸ|| ಕೇಚಿತ್ ಚೌಘಬಲಾಃ ಸನ್ತಿ ಕೇಚಿತ್ ವಾಯುಬಲೋಪಮಾಃ ತತ್ರ ಅನ್ಯೇ ಹರಿಯೂಥಪಾಃ ಅಪ್ರಮೇಯ ಬಲಾಶ್ಚ ಆಸನ್ ||

||Sloka meanings||

ಕೇಚಿತ್ ಚೌಘಬಲಾಃ ಸನ್ತಿ -
some have force of a flood
ಕೇಚಿತ್ ವಾಯುಬಲೋಪಮಾಃ -
some have the strength of wind
ತತ್ರ ಅನ್ಯೇ ಹರಿಯೂಥಪಾಃ -
still other Vanaras
ಅಪ್ರಮೇಯ ಬಲಾಶ್ಚ ಆಸನ್ -
have immeasurable strength

||Sloka summary||

"Some have force of a flood, some have the strength of wind, and still others have immeasurable strength".||43.23||

||Sloka 43.24||

ಈದೃಗ್ವಿಧೈಸ್ತು ಹರಿಭಿರ್ವೃತೋ ದಂತಾನಖಾಯುಧೈಃ|
ಶತೈಃ ಶತಸಹಸ್ರೈಶ್ಚ ಕೋಟೀಭಿರಯುತೈರಪಿ||43.24||
ಆಗಮಿಷ್ಯತಿ ಸುಗ್ರೀವಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವೋ ನಿಷೂದನಃ|

ಸ||ಈದೃಗ್ವಿಧೈಃ ದನ್ತ ಅಪಿತು ನಖಾಯುಧೈಃ ಶತೈಃ ಅಯುತೈಃ ಶತಸಹಸ್ರೈಃ ಕೋಟಿಭಿಃ ಹರಿಭಿಃ ವೃತಃ ಸುಗ್ರೀವಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ನಿಷೂದನಃ ಆಗಮಿಷ್ಯತಿ ||

||Sloka meanings||

ಈದೃಗ್ವಿಧೈಃ ದನ್ತ ಅಪಿತು ನಖಾಯುಧೈಃ -
warriors who use their teeth and nails as weapons,
ಶತೈಃ ಅಯುತೈಃ - hundreds and thousands
ಶತಸಹಸ್ರೈಃ ಕೋಟಿಭಿಃ ಹರಿಭಿಃ ವೃತಃ -
surrounded by such lakhs and crores of Vanaras
ಸುಗ್ರೀವಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ನಿಷೂದನಃ ಆಗಮಿಷ್ಯತಿ -
Sugriva who can finish off every one is coming here

||Sloka summary||

"Surrounded with such warriors in their hundred thousand and tens of thousands, who use their teeth and nails as weapons, Sugriva the killer of all of you is coming".||43.24||

||Sloka 43.25||

ನೇಯಮಸ್ತಿ ಪುರೀ ಲಂಕಾ ನ ಯೂಯಂ ನ ಚ ರಾವಣಃ|
ಯಸ್ಮಾದಿಕ್ಷ್ವಾಕು ನಾಥೇನ ಬದ್ಧಂ ವೈರಂ ಮಹಾತ್ಮನಾ ||43.25||

ಸ|| ಯಸ್ಮಾತ್ ಮಹಾತ್ಮನಾ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುನಾಥೇನ ವೈರಂ ಬದ್ಧಂ ಇಯಂ ಲಂಕಾಪುರೀ ನಾಸ್ತಿ |ಯೂಯಂ ನ| ರಾವಣಃ ಚ ನ||

||Sloka meanings||

ಮಹಾತ್ಮನಾ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುನಾಥೇನ -
with the great soul and lord of Ikshavakus
ಯಸ್ಮಾತ್ ವೈರಂ ಬದ್ಧಂ
because of having been bound with enmity of
ಇಯಂ ಲಂಕಾಪುರೀ ನಾಸ್ತಿ - this city of Lanka will be no more
ಯೂಯಂ ನ - you will be no more
ರಾವಣಃ ಚ ನ - Ravana too will be no more

||Sloka summary||

"Because of having been bound with enmity of the lord of Ikshavakus, this city of Lanka will be no more. You will be no more. Ravana too will be no more". ||43.25||

The loud pronouncements of Hanuma are essentially to strike fear into the minds of Rakshasas, and put a seed doubt in the mind of the Rakshasas.

With these victory chants the Sarga 43 comes to an end

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ
ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್
ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ||

Thus ends Sarga forty-three of Sundarakanda in Ramayana the very first poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

||om tat sat||